دچاپیریال په وړاندې دپرتوغټوستونزو غټ لامل

( د ناسمو پا ليسيو له مخی د ستراتيژيوجوړول)

درنولوستونکو!

دایوڅرګند حقیقت دې لکه څنګه چی انسان یاټولنه په چاپیریال اغیزلري همداشان چاپیریال هم پرانسان اوټولنه اغیزلرلې شي اولري یی، دا پداسې حال کې ده چی هم انسان خپله دچاپیریال یوه خورامهمه برخه جوړوي اوهم یی آغیزپه چاپیریال دپام وړدې خو د دې حقیقت سره سره بیاهم غواړم پردغو واقعتونویوڅه رڼا ورواچوم اوستاسي پام ورته راواړوم ، دنړۍ له پیدایښت څخه نیولې ترنن پوری دتاریخ په بیلابیلوپړاوونو کې دانسان اوچاپیریال ترمنځ داړیکوډول اودډیرو کږ لیچونواوستونځمنولوړو ژورو اوسختوشیبوله وهلو اوتیریدو وروسته دا په ډاګه شوې چی انسان اوچاپیریال چی هم دواړه دیوه چاپیریال برخی دي اوهم په دغه تاریخي بهیرکې کله د دوه خوږو دوستانو او کله بیا یودبل پروړاندې دسترو دښمنانو په توګه هم را څر ګند  شویدي چی د نړۍ له پیدایښت څخه ترنن پورې ټول دنړۍ پرمخ دچاپیریال د وجود په هره برخه کی ستر ستربدلونونه دهمدغه متقابلو اړیکود بهیرپه پایله کی رامنځ ته شویدي یعنی کله چی یوانسان یا د چاپیریال نوری برخی دواړو کې یویی د بل په وړاندې پهناوړه قصداودښمنۍ بنا وکړي پدی معنی چهمثلاً یوانسان پهناقانونه کړو وړومرتکب شي حتماً د چاپيريآل بلی برخی ته زيان رسوي مثلاً دهغې نا قانونه کړو وړو له ډلې دځنګلونو په وهلو، قاچاق،اوياکاروباریانو ته په لاره ورښوولو او پدې برخه کی دنوری زمینه سازي لامل شي نوحتميده چی ورسره به د  ویجاړوونکوسیلابونو، د طبیعي اوبود زیرمو د له منځه وړلو، دخلکواو کورونو،مالونو دتباهۍ د کرنیزوځمکواو فصلو نوخرابۍ ، دکلیو، بانډو اودخلکود کډوالۍ ، دتعلیم اوروغتیایی خدمتونو څخه دمحرومیت اودپاکې هوا، دککړتیا اوپه پای کی دنوروډ یروچاپیریالي ستونزو اوکړاؤنوسبب شياویا په یوه اداره کی د دو لت د مامورغير قانوني او ناوړه چلند چی فساد دی هره شیبه رامنځته شي نود دغې اداري فسا د ګواښ دومره بدترین فکتور اوعمل دی چی دټولو چاپیریالي ستونزو درامنځته کیدو لامل کیدائ شي او لامل شوی یی هم دې چی دا د انسان لخوانه په چاپیریال د برید، د آغيز  بیلګې دی چه یادی مو کړی خوکله چی دیوی طبیعي پیښې په پایله کی لکه دیوی زلزلی په پایله کی او یا دیوې بلی طبیعي پیښی  لکه د بيلا بيلو لاملونو له کبله د بحرونو څپانده کيد ل او په کليو او ښارونو راختل چه  په نتیجه کی دخلکوسرونو، مالونو، مکتبونو، فصلونو ، روغتونونو اوکلینیکونواونوروعامه شتمنیوته  زیان ورسیږي نوپه نتیجه کې يی  د چاپیریال ټولنیزه او غير ټولنيزه  برخه د ډ ير زیان سره مخامخ کیږي چی دا دوهمه برخه دچاپیریال آغیزپه انسان اوټولنه تشریح کوي اوهم دیوه بدخويه اوبداخلاقه انسان اویاکورنۍ کډوالي او ورتګ هغه ډول کلې اوخلکوته چی د اخلاقي ،انساني او علمي لحاظه پوره پوه وي  نوپدغه ډول يو غوره او ښه چاپیریال کې دغه بد اخلاقهاوبدخوپه انسان اوکورنۍ ددغه پوهو او شريفو خلکودآغیزلاندې راځي او په کرارکرار يی په خوۍ او اخلاقو کی مثبت بدلو ن رامنځته کيږي چی داهم دچاپیریال آغیزپه انسان روښا نه او را په ګوته کوي چی د یا دو مثالونوپه پایله کې باوري کيږو چی  دانسان آغیزپه چاپیریال اودچاپیریال آغیزپه انسان اوټولنه هرومروشتون لري اوښايی چی ترنن پورې دنړۍ په وجود کې سترستربدلونونه په هره برخه کې د همدې متقابلوآغیزوپه پا یله وي .نوڅرنګه چی دانسان اوچاپیریال ترمنځ اړیکې اود هغوي متقابلې آغیزې یوپربل هم مثبتې اوهم منفي ریښتینې اوحتميدي نوپه همدې ډول دچاپریال دوجود (ټولوبرخو) دمنځته راتګ موخه اومقصد دستراوسپیڅلي ټولواک په علم کې  همدا دی   چې دانسان او انساني ټولنی خد مت په تمامه معنی په ښه ډول  سره ترسره شي اوټولې اړتیاوې یی په هره برخه کی ور پوره شي نو له همدې امله دهچی هروخت په هرځائ د چاپیریال دخرابۍ او ویجاړۍ اوهمداشان د سمسورتیا او سوکالۍ نوم اوریدل کیږي اویا دچا په خوله ويل  کیږي مراد ترې دهمدغه انسان او انساني ټولنی کمزوري، کړاؤنه،نا پو هي او ستونځی دي . او کله چه د چاپیریال د یوی برخې په توګه د یوی ټولنې دعلم ، فرهنګ ، روغتیا، اقتصا د ي پياوړتيا او ټولنیزو نوروبرخودپرمختګ ، زرغونښت او سمسورتيا  خبره کیږي مقصد تری همدا انسان او دانساني ټولنی خوښي او سوکالي ده.نوهرکله چی په کومه ټولنه کې قانون په ژوندۍ بڼه په چارو کې حاکم اوحکم فرما  وي نودهغه ټولنې په ټولودولتي اونادولتي او ولسي چاروکې قانون منعکس کیږي او دهغه ټولنې ټول خلک په بیړه اوپه ډیردقت سره زیارباسي چی خپلې ورځنئچارې اودندې په قانوني حدودوکې دننه سرته ورسوي نوپدې توګه هیڅکله ددې ویره نه پیداکیږي چې چاپیریال ته به له کومه اړخه زیان ورسیږي بلکه لا دا خلک  باوري کيږئي چی دټولوقا نوني چارو په سرته رسولوسره يیخپل چاپیریال غوړیږي او لاسمسوریږي . دچاپیریال په مخ پرتې هیوادنۍ ، سیمه ایزې اونړیوالې ستونزې او ګواښونه ټول دداخلي ، سیمه ایزواونړیوالو ټولو ناسموکړنو، پالیسیوناوړه ظالمانه ستراتیژیوپه پا یله کی رامنځته شویدي اوترهغی چی پرې دسمون په موخه دبدلون رغونهونه شي نوددې امکان شته چی په کچه کی یی زیاتوالې هم راشي ، لکه څنګه چی چاپیریالي ستونزې په یوه ټولنه اوسیمه کی حصارې نه پاتی کیږي اوټولونړیوالوته درد سرجو ړوينوچاره یی هم په نړیواله کچه با ید ترسره شي اودیوه هیواد اوټولنې د اوږوبار ونه ګڼل شي ، تاسي ته به یاد وي چی (۳۳) کاله وړاندې دچاپیریالي ستونزوسره پدی کچه چی نن شتون لري اوخلک ترې همسرخوږې لري او هم ورسره آشنايی لري چا په دي کچهآشنايي نه درلوده علت یی دا ؤچی پدې کچه ستونزمنچا پيريال شتون نه درلود  نوپه ارزښت یی هم خلک نه پوهیدل خوپه سیمه کی د  (۳) لسیزوراپه دی خوا نا قا نو نیو،ناوړه اونامناسبه پالیسواوظالمانه ستراتیژیوچی په عاجل اوبیړني ډول جوړې شوی اوعیارشوی وی په پایله کې درامنځته شوې اولږ یدلي اورلمبی په سیمه کی هم رامهارنه شوی اونشي مهارکیدائ ترڅوپه دغه يادو عاجلو پاليسيو کی په بنیادي ډول بدلون رانشي ، یو ډیرساده مثال یی تاسي ته  دځان وژنې د کلتور ياد اوري کوم چه دادول مجبوريت ولی رامنځته شو . دا مجبوریت کومه سابقه نه لري  چی تر اوسه د نړۍ به هیڅ هیواد کې چا د  د غه  ډول کلتورسره اشنائی نه لرله زه د لته دځان وژنې په حقانیت اویا عدم حقانیت خبره نه کوم هغه د علماؤ کاردې خوزه يی د يوي چاپیریالي ستونزې په حيث  اود هغې دلاملونوپه برخه کی وضاحت ورکوم چی د غه کلتورروادی او که ناروا دی خو داييو حقيقت دی چه دغلطوپالیسیواوظالمانه ستراتیژیوپه پا یله کی دغه کلتوررا منځته شوی عام شودی چی اوس يی يو نړيوال ستر ګواښ رامنځته کړی او  ویل کیږي تروریزم او ورسره ځان وژنه یوه نړیواله ستونزه ده چی څومره ډول ډول چاپیریالي ستونزی یی رامنځته کړيدي اوداهرڅه په بنسټ کی دغلطواوناسموستراتیژیوپه پا یله کی رامنځته وي او خلک په یوه ډول نه په یوه ډول دی ته اړشوی اولا  هم اړويستل کيږي چه د غه ډ ول عمل ته ادامه ورکي  يعنی له هره پلو ه چه دغه کارته زمينه سازي شوي د ه او لاهم کيږي   چی ځان وژنې ته په ژوندانه ترجیح ورکړي یعنی  ډیرونامنا سبو او  نارواکړنو اوستراتیژیوخلک دی ته اړویستلي دي چی له ځانه اوله داسی ژونده ورته مرګ غوره دېد لته په دی برخه کی  نه د ځان وژنې نه دفاع کوم اونه یی رد وم یوازی دا خبره روښا نه کول کول غواړم چه چی خلک ولی دی کارته اړ ویستل شویدي ، د دنیا د ټو لوچاپیریالي ستونزواوګواښونودحل اودهغې نه دخوندیتوب لاره یوازی اویوازی دسما وي او دهغې په چوکاټ کی دجوړوشویوو ضعي قوانینوپه د ننه کی د خلکود ځان عيارول دي اوبس  چی دهیڅ ناوړه اوانسان دښمنه کړولپاره پکی ځائ وجود نلري چی نه پکی دظلم، وحشت اوبربریت لپاره روا  والی شته نه پکې دسود، حرامو،غلا، قتل ، قاچاق اوځنګل وهلولپاره ، نه پکې داداري فساد اوپه خپلودندوکی دغفلت اوبی پروائی لپاره اونه پکې دبی محاکمی زندانونواومرګونولپاره ځائ شته یعنی دهرهغه عمل لپا ره پکی ځای وجودنلري چی دانسان اوانساني ټولنو اوبالا خر د ټول ژوندي مخلوق لپاره پکی د یوه عادي تاوان اوګواښ نه نیولی ترلوړی کچې پورې چاپیریالي ستونزه په وجود راوړي، نوپه پای کی هرڅوک (شخص ، ټولنه او یا دولت) اوهمداراز که چيری نړیواله ټولنه په ریښتیني معنی سره غواړي دچاپیریالي ستونزواو په پام کی ګواښونو په وړاندې آغیزمنه مبارزه وکړي او هلی ځلی يی بی ځايه  او بی پايلی نه شي نو اړینه ده چی په خپل ژوند خپل ټول کړه وړه په ټولو برخوکی د قوانینوبه دننه کی عیاراومهار کړي نو د دې کارپه په ترسره کولوسره په پوره باور، ډاډاویقین سره ویلی شم چی هیڅ چاپیریالي ستونزی به د نړۍ په هيڅ کونج او کنار کی وجود ونه لري او دایی ریښتینې ، ترټولوغوره اوبهتره لاره ده چی نه یوازی داچی غوره اوبهتره ده بلکه یواځینۍ لارهم ده چی تردی بله آسا نه او هيلو ته د رسيدو لار هم نشته . او دا يو واقعيت دی  چی په اسلامي نړۍ خوبا ید د خپلوعقیدوي اواسلامي ارزښتونوته په پام کی  نيولو سره   خپلې ټولې ستراتیژۍ اویا پالیسۍ داسلام له حدودوڅخه بیرون  جوړې نه کړي  اونه یی دتطبیق لپاره خلاف د سماوي قا نون قد م پورته کړاې   اوهمداشان غیرداسلامي نړۍ چی یواځی وضعي قوانین دخپلوکړو وړو لارښوود او په ريښتينی ډول واګی  وګڼي نو هغوی هم باید دغه قوانینوته په پوره ارزښت سره په چاروکی خپل انساني قوانین د لارښود په توګه وکاروي اوپوره ارزښت ورته ورکړي اوهیڅ وخت دخپلې ښی راتلونکی لپاره داسې ستراتیژی اوپالیسۍ جوړی نکړي چی دهغی په پایله کی يی خپلو کورونو، هيادونو  او  نوروته په زيان تمام شي که نه وروسته خپله همدوی جوړوونکو ته په زیان تماميږي .هغه پالیسۍ او ستراتیژی چی یوه ټولنه یی دخپلی ښی راتلونکې لپاره په پام کی لري دقوانینوپه چوکاټ کی برابرې جوړی کړي نوهیڅکله به دهغې په تطبیق کی داسی یوکارترسره نه شي چی دچاپیریال کومې یوی برخی ته یی زیان ورسیږي اونن سباچی ګورو دچاپیریال ټولی خواوی اوبرخی چی کومی دزیان اوګواښ سره مخامخی دي لامل یی همدا ناسمی اوناوړه ستراتیژي اوپالیسي ده چی د عملي کیدوپه مهال یی بدی پیښې اوګواښونه رامنځته کړي دي اوپه پای کی یی چاپیریال د ستروګواښونو اوستونزوسره مخامخ کړیدی دچاپیریال په وړاندی موجوده ستونزی اود راتلونکی اندیښنې ټولنی دنا سمې تصیم نیونې اود ناقانونه کړوزیږنده ده . که دهوا د ککړتیا نه یی راونیسودنشه یی توکود استعمال ، کاروبار، دهرډول وسلود کارولوپه پایله کې وژنې اوبی محاکمی مرګونه ، ناوړه غازاتو شتون ، دځنګلونوپه ناقانونه ډول له منځه وړل  چه داوبو د ذخيرو  دله منځه وړلو او په پايله کی د سيلابونو راوتلو او تخريب ، وچکالۍ، دادارود فساد په پایله کی دخلکوکړونې ، زورونې ، دښارواليواونورواداروپه چارواکوکی لټي ، دکرنې اوځنګلونو د ساتنی د مسؤلينو خپلود ندوته نه پاملرنه اونورټول چی د کډوالۍ اوبی ځایه کیدولامل ګرځي دا  کړنې ټولی د ناقانونه اوغلطی تصمیم نیونی په پایله کی رامنځته شوي اوکیږي، نوکه مونږخبلی ټولی کړنی د قوانینواوپه ځانګړي ډول د سما وي قوانینوپه حدودوکی رامهار اوعیاری کړونوپه پوره باورسره ویلی شم چی نه یواځی هیڅ ډول چاپیریالي ستونزه به وجود ونلري بلکه شته ستونزی به هم له يوی مخی هواری شي خو په دی برخه کی يوه يادآوري چه هم وړاديز اوهم سپارښتنه ده اړينه بولم چه په ملي او نړيواله کچه د چاييريال ساتنی اداری او دولتونه هم دچاپیریال ساتنی په برخه کی د مو جوده تر لاس لاندی  پاليسئ د بدلون تصميم ونيسي  اود يوی پراخ بنسټی پاليسئ په جوړولولوسره سلاح شي اودچاپيريال دساتنی او رغوني لپاره کوټلي ګامونه پورته کړي نو زه هيله مند يم چه د د غه يادی پاليسئ په چوکات کی يوه نړيواله هراړخيزه د چاپيريال ساتنی سترا تيزي جوړه او د پلي کيدو لپاره لاره هواره شي او په د ی برخه کی  نوی هڅی پيل شي نوبه ځمونږ، د سيمی اونړئ چاپيريال  دغوړیدا اوسمسورتیا په لور روان شي .

 په خو را درناوي

 

الحاج حبیب الله ” منځنې ”